Corona virus và vật nuôi – Giải đáp một số thắc mắc thường gặp

🚨 KHẨN CẤP: Nếu chó hoặc mèo của bạn khó thở, tím tái, lờ đờ nặng, sốt cao hoặc bỏ ăn hoàn toàn hơn 24 giờ, hãy đưa ngay đến cơ sở thú y gần nhất - không chờ tự khỏi.

Tóm Tắt Nhanh

• Corona virus liên quan đến người và vật nuôi cần được hiểu đúng: chó mèo có thể nhiễm SARS-CoV-2, nhưng lây từ thú cưng sang người là nguy cơ thấp.
• Nếu bạn đang mắc COVID-19, hãy hạn chế ôm hôn, ngủ chung và tiếp xúc gần với chó mèo cho đến khi hồi phục.
• Không đeo khẩu trang cho thú cưng, không dùng hóa chất khử khuẩn lên lông, da, mũi hoặc bàn chân.
• Chó mèo ho, sốt, hắt hơi, tiêu chảy hoặc bỏ ăn cần được bác sĩ thú y đánh giá, vì nguyên nhân thường không chỉ là corona virus.
• Đưa đi khám ngay nếu thú cưng khó thở, bỏ ăn hơn 24 giờ, nôn tiêu chảy liên tục hoặc có bệnh nền.

Nhiều người nuôi vẫn băn khoăn liệu corona virus có lây từ người sang chó mèo, hoặc thú cưng có trở thành nguồn bệnh trong gia đình hay không. Đây là nỗi lo dễ hiểu, nhất là sau giai đoạn COVID-19 khiến thông tin về virus lan truyền rất nhanh.

Điều quan trọng là phân biệt giữa các nhóm corona virus khác nhau, vì không phải cứ nghe “corona” là cùng một bệnh. Bài viết này sẽ giải thích mối liên quan giữa corona virus và vật nuôi, cách chăm sóc chó mèo khi gia đình có người mắc bệnh, và khi nào cần đưa thú cưng đi khám.

Corona Virus Ở Chó Mèo Là Gì?

Corona virus là một nhóm virus lớn, có thể gây bệnh ở nhiều loài khác nhau. Một số virus chủ yếu gây bệnh đường hô hấp, một số khác gây bệnh đường tiêu hóa.

Ở người, đại dịch COVID-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra. Đây là một loại corona virus mới được ghi nhận từ cuối năm 2019.

Ở chó và mèo, bác sĩ thú y còn gặp các corona virus khác, ví dụ canine coronavirus ở chó hoặc feline coronavirus ở mèo. Các virus này không giống hoàn toàn với SARS-CoV-2 và thường liên quan đến bệnh đường ruột hoặc bệnh lý đặc thù ở mèo.

Theo World Organisation for Animal Health - WOAH, SARS-CoV-2 có thể được ghi nhận ở một số loài động vật, bao gồm chó mèo, nhưng dịch COVID-19 ở người vẫn chủ yếu lây lan từ người sang người.

Đây là điểm cần nhớ: thú cưng không nên bị xem là “nguồn lây chính” trong gia đình.

Chó Mèo Có Thể Mắc COVID-19 Không?

Chó mèo có thể nhiễm SARS-CoV-2 trong một số trường hợp, thường là sau khi tiếp xúc gần với người đang mắc COVID-19. Tuy nhiên, đa số ca ghi nhận ở thú cưng có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng.

Ho, sốt hoặc tiêu chảy cần được bác sĩ thú y đánh giá đúng nguyên nhân.

Theo Centers for Disease Control and Prevention - CDC Hoa Kỳ, nguy cơ thú cưng làm lây lan COVID-19 sang người được đánh giá là thấp. Điều này không có nghĩa là bỏ qua vệ sinh, nhưng cũng không nên hoảng sợ hoặc xa lánh thú cưng.

Các dấu hiệu có thể gặp ở chó mèo nhiễm SARS-CoV-2 bao gồm:

• Sốt: Thú cưng có thể mệt, ít vận động, ăn kém hoặc thích nằm một chỗ.
• Ho hoặc hắt hơi: Dấu hiệu này cần phân biệt với viêm hô hấp, dị ứng, bệnh đường thở hoặc bệnh tim.
• Chảy nước mũi hoặc chảy nước mắt: Có thể đi kèm viêm kết mạc, đặc biệt ở mèo.
• Nôn hoặc tiêu chảy: Không đặc hiệu cho COVID-19, vì nhiều bệnh tiêu hóa ở chó mèo cũng gây triệu chứng tương tự.
• Bỏ ăn: Nếu kéo dài hơn 24 giờ, đặc biệt ở mèo, cần được bác sĩ thú y thăm khám.

Theo kinh nghiệm lâm sàng, điểm dễ nhầm nhất là người nuôi thấy thú cưng ho hoặc tiêu chảy rồi nghĩ ngay đến COVID-19. Trên thực tế, ở chó mèo tại Việt Nam, các bệnh như viêm hô hấp truyền nhiễm, ký sinh trùng, rối loạn tiêu hóa, Parvo ở chó hoặc các bệnh thường gặp ở mèo vẫn cần được loại trừ trước.

Corona Virus Có Lây Từ Chó Mèo Sang Người Không?

Nguy cơ chó mèo lây SARS-CoV-2 sang người được xem là thấp. Đường lây chính của COVID-19 vẫn là tiếp xúc gần giữa người với người qua giọt bắn và khí dung trong môi trường kín.

American Veterinary Medical Association - AVMA cũng nhấn mạnh rằng hiện chưa có bằng chứng cho thấy thú cưng đóng vai trò quan trọng trong việc lây lan SARS-CoV-2 sang người. Vì vậy, không nên bỏ rơi, phạt, nhốt biệt lập quá mức hoặc dùng biện pháp thô bạo với thú cưng.

Tuy nhiên, “nguy cơ thấp” không có nghĩa là “không cần phòng ngừa”. Nếu trong nhà có người đang mắc COVID-19, cách an toàn nhất là giảm tiếp xúc gần với chó mèo trong vài ngày đầu bệnh, nhất là khi người bệnh đang ho, sốt hoặc hắt hơi nhiều.

Bạn nên làm những việc sau:

• Rửa tay trước và sau khi cho thú cưng ăn, dọn vệ sinh hoặc vuốt ve.
• Hạn chế ôm hôn, để thú cưng liếm mặt hoặc ngủ sát người đang mắc bệnh.
• Nhờ người khỏe mạnh trong nhà chăm sóc chó mèo nếu có thể.
• Giữ khu ăn, khay vệ sinh, ổ nằm và bát nước sạch sẽ mỗi ngày.
• Theo dõi thay đổi về ăn uống, hô hấp, đi vệ sinh và hành vi.

Nếu thú cưng của bạn thay đổi rõ rệt về tính cách, ít tương tác, trốn nhiều hoặc dễ kích động, hãy đọc thêm về dấu hiệu căng thẳng ở thú cưng. Căng thẳng do thay đổi sinh hoạt trong gia đình có thể làm triệu chứng trông nghiêm trọng hơn.

Khi Người Nuôi Mắc COVID-19, Nên Chăm Sóc Chó Mèo Thế Nào?

Nếu bạn đang mắc COVID-19, hãy chăm sóc thú cưng giống như cách bạn bảo vệ một thành viên nhạy cảm trong gia đình. Giảm tiếp xúc gần, giữ vệ sinh, nhưng không cần hoảng loạn.

Chăm sóc an toàn là giữ vệ sinh và giảm tiếp xúc gần, không dùng hóa chất lên thú cưng.

World Small Animal Veterinary Association - WSAVA khuyến nghị người mắc COVID-19 nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thú cưng khi đang có triệu chứng, tương tự nguyên tắc hạn chế tiếp xúc với người khác trong nhà.

Các bước thực tế nên áp dụng:

1. Chuẩn bị thức ăn, nước uống và vật dụng vệ sinh đủ dùng trong vài ngày.
2. Nhờ người khỏe mạnh cho ăn, dọn khay cát, dắt chó đi vệ sinh hoặc vệ sinh chuồng.
3. Nếu bắt buộc phải chăm sóc trực tiếp, hãy rửa tay trước và sau khi tiếp xúc.
4. Không chia sẻ thức ăn, khăn mặt, chăn gối hoặc không gian ngủ sát mặt với thú cưng.
5. Gọi trước cho phòng khám thú y nếu chó mèo có triệu chứng, để được hướng dẫn lịch khám phù hợp.

Đừng tự ý xịt cồn, nước sát khuẩn, dung dịch tẩy rửa hoặc tinh dầu đậm đặc lên lông chó mèo. Da và đường hô hấp của thú cưng nhạy cảm hơn người, đặc biệt là mèo.

Một sai lầm khác là đeo khẩu trang cho chó mèo. Việc này không giúp phòng bệnh hiệu quả và có thể làm thú cưng khó thở, hoảng sợ hoặc tăng nguy cơ stress.

Có Cần Xét Nghiệm COVID-19 Cho Chó Mèo Không?

Không nên tự tìm xét nghiệm COVID-19 cho chó mèo khi thú cưng vẫn khỏe mạnh. Xét nghiệm chỉ nên được cân nhắc khi bác sĩ thú y thấy cần thiết, thường trong bối cảnh có triệu chứng rõ và có tiếp xúc gần với người mắc COVID-19.

Lý do rất thực tế: ho, sốt, tiêu chảy hoặc bỏ ăn ở chó mèo có nhiều nguyên nhân thường gặp hơn SARS-CoV-2. Nếu chỉ tập trung vào COVID-19, người nuôi có thể bỏ sót bệnh nguy hiểm hơn.

Ở chó, bác sĩ thú y có thể cần loại trừ viêm đường hô hấp, bệnh đường ruột, ký sinh trùng, bệnh do ve truyền, Care hoặc Parvo tùy triệu chứng. Ở mèo, cần cân nhắc viêm hô hấp do herpesvirus, calicivirus, bệnh tiêu hóa, FIV, FeLV hoặc các bệnh nền khác.

Bạn nên đưa thú cưng đến phòng khám nếu có các dấu hiệu bất thường kéo dài. Bài viết về dấu hiệu bệnh lý ở thú cưng có thể giúp bạn nhận biết khi nào hành vi không còn là thay đổi bình thường.

Corona Virus Ở Chó Có Giống Corona Virus Ở Mèo Không?

Không giống hoàn toàn. Đây là phần nhiều người nuôi dễ hiểu nhầm nhất.

Canine coronavirus ở chó thường liên quan đến đường tiêu hóa, có thể gây tiêu chảy, mệt, ăn kém. Bệnh này khác với SARS-CoV-2 gây COVID-19 ở người.

Feline coronavirus ở mèo lại là một nhóm virus riêng. Phần lớn mèo nhiễm không có triệu chứng nặng, nhưng trong một số trường hợp, virus có thể liên quan đến FIP - bệnh viêm phúc mạc truyền nhiễm ở mèo. FIP là bệnh phức tạp và cần bác sĩ thú y chẩn đoán bằng nhiều dữ liệu, không thể dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.

Merck Veterinary Manual mô tả feline coronavirus là virus phổ biến ở mèo, nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ trường hợp phát triển thành FIP. Vì vậy, nếu mèo từng xét nghiệm dương tính với coronavirus ở mèo, điều đó không đồng nghĩa chắc chắn mèo đang mắc FIP.

Điều quan trọng cần nhớ: “corona virus” là tên nhóm virus, không phải một chẩn đoán duy nhất.

Phòng Ngừa Rủi Ro Cho Chó Mèo Trong Gia Đình

Cách phòng ngừa tốt nhất là giữ sức khỏe tổng thể cho thú cưng. Một hệ miễn dịch ổn định không đến từ một loại thuốc bổ đơn lẻ, mà từ tiêm phòng, dinh dưỡng, kiểm soát ký sinh trùng, vệ sinh và khám định kỳ.

Phòng bệnh cho chó mèo cần nhiều thói quen kết hợp, không chỉ tránh một loại virus.

Theo khuyến cáo chung của Cục Thú y Việt Nam, việc quản lý vật nuôi khỏe mạnh cần gắn với phòng bệnh, vệ sinh môi trường và theo dõi dấu hiệu bất thường. Với chó mèo nuôi trong gia đình, điều này đặc biệt quan trọng khi nhà có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch.

Bạn nên duy trì các thói quen sau:

• Đưa thú cưng khám định kỳ 6-12 tháng một lần, hoặc theo lịch bác sĩ thú y hẹn.
• Cập nhật lịch tiêm phòng cho thú cưng, đặc biệt với chó con và mèo con.
• Kiểm soát ve, bọ chét, giun đường ruột và giun tim theo tư vấn thú y.
• Giữ bát ăn, bát nước, khay cát và khu ngủ khô sạch.
• Không cho chó mèo tiếp xúc gần với động vật đang bệnh chưa rõ nguyên nhân.
• Không tự dùng thuốc kháng sinh, kháng viêm hoặc thuốc của người cho thú cưng.

Ở Việt Nam, khí hậu nóng ẩm theo mùa có thể làm tăng nguy cơ bệnh da, ký sinh trùng và bệnh truyền nhiễm tùy khu vực. Miền Bắc thường ẩm cao vào tháng 2-4 và 7-9; miền Trung mưa bão nhiều hơn từ tháng 9-12; miền Nam có mùa mưa kéo dài khoảng tháng 5-11. Các mốc này là chu kỳ điển hình, có thể thay đổi theo từng tỉnh và từng năm.

Những Việc Không Nên Làm Với Thú Cưng Khi Lo Về Corona Virus

Khi lo lắng, người nuôi thường muốn làm thật nhiều để “bảo vệ” chó mèo. Nhưng một số hành động lại gây hại nhiều hơn lợi.

Không nên làm các việc sau:

• Không đeo khẩu trang cho thú cưng: Khẩu trang có thể làm chó mèo khó thở, sợ hãi hoặc cố cào gỡ.
• Không xịt cồn lên lông và bàn chân: Cồn, chất tẩy và dung dịch sát khuẩn có thể gây kích ứng da hoặc ngộ độc khi liếm phải.
• Không tắm quá nhiều lần: Tắm liên tục làm mất lớp dầu bảo vệ da, dễ gây khô da và viêm da.
• Không nhốt cách ly cực đoan: Cách ly trong không gian chật, nóng hoặc thiếu nước có thể gây stress và rủi ro sức khỏe.
• Không bỏ qua bệnh khác: Nếu chó mèo bệnh, cần chẩn đoán đúng thay vì quy mọi triệu chứng cho COVID-19.

Theo kinh nghiệm lâm sàng, lời khuyên thực tế nhất là quan sát có hệ thống. Hãy ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, số lần nôn hoặc tiêu chảy, mức ăn uống, nhiệt độ nếu đo được, và các tiếp xúc gần gần đây.

Những thông tin này giúp bác sĩ thú y quyết định cần xét nghiệm gì, điều trị ra sao và có cần cách ly thú cưng khỏi các động vật khác hay không.

Đưa Thú Cưng Đến Bác Sĩ Thú Y NGAY Nếu:

• Chó hoặc mèo khó thở, thở há miệng, tím lưỡi hoặc thở gắng sức.
• Nhiệt độ trực tràng trên 39,5°C kéo dài hơn 24 giờ hoặc kèm lờ đờ nặng.
• Bỏ ăn hoàn toàn hơn 24 giờ, đặc biệt ở mèo, mèo con hoặc thú cưng có bệnh nền.
• Nôn hoặc tiêu chảy nhiều lần trong ngày, có máu, mất nước hoặc không giữ được nước uống.
• Chó con, mèo con, thú cưng già, đang mang thai hoặc suy giảm miễn dịch có bất kỳ triệu chứng hô hấp nào.
• Có tiếp xúc gần với người mắc COVID-19 và sau đó xuất hiện ho, sốt, chảy mũi hoặc mệt rõ.

Câu Hỏi Thường Gặp

Chó có lây COVID-19 cho người không?

Nguy cơ chó lây COVID-19 cho người được đánh giá là thấp. Theo CDC và AVMA, lây truyền từ người sang người vẫn là đường lây chính của COVID-19. Dù vậy, bạn vẫn nên rửa tay sau khi tiếp xúc với chó, nhất là khi trong nhà có người đang bệnh.

Mèo có dễ nhiễm SARS-CoV-2 hơn chó không?

Một số tài liệu quốc tế ghi nhận mèo có thể nhạy cảm với SARS-CoV-2 hơn chó trong điều kiện nhất định. Tuy nhiên, đa số mèo nuôi trong nhà không cần xét nghiệm nếu vẫn khỏe mạnh. Nếu mèo ho, sốt, bỏ ăn hoặc chảy nước mũi, hãy liên hệ bác sĩ thú y để loại trừ các bệnh hô hấp phổ biến ở mèo.

Người mắc COVID-19 có nên cách ly với thú cưng không?

Có, nên giảm tiếp xúc gần trong thời gian đang có triệu chứng. Nếu có thể, hãy nhờ người khỏe mạnh chăm sóc chó mèo vài ngày. Nếu bạn phải tự chăm sóc, hãy rửa tay, đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần và tránh ôm hôn thú cưng.

Có nên tắm hoặc xịt khử khuẩn cho chó mèo sau khi ra ngoài không?

Không nên xịt cồn, nước sát khuẩn hoặc chất tẩy lên chó mèo. Nếu cần vệ sinh sau khi đi ngoài, hãy lau chân bằng khăn ẩm sạch và dùng sản phẩm vệ sinh dành riêng cho thú cưng khi được bác sĩ thú y khuyên dùng. Da chó mèo không chịu được nhiều hóa chất dùng cho bề mặt trong nhà.

Chó mèo có cần vaccine COVID-19 không?

Hiện việc tiêm vaccine COVID-19 cho chó mèo nuôi trong gia đình không phải khuyến nghị thường quy. Điều cần ưu tiên hơn là vaccine phòng các bệnh quan trọng của chó mèo, như dại, Care, Parvo ở chó và các bệnh hô hấp, giảm bạch cầu ở mèo theo lịch thú y.

Nếu thú cưng bị ho sau khi chủ mắc COVID-19 thì phải làm gì?

Bạn nên gọi trước cho phòng khám thú y, mô tả triệu chứng, thời điểm tiếp xúc và tình trạng ăn uống của thú cưng. Không tự mua thuốc ho, kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt của người. Bác sĩ thú y sẽ quyết định cần khám trực tiếp, xét nghiệm hay theo dõi tại nhà.

Corona virus và vật nuôi là chủ đề dễ gây lo lắng, nhưng cách tiếp cận đúng không phải là sợ hãi chó mèo. Với người nuôi chó và mèo, điều quan trọng nhất là giữ vệ sinh, giảm tiếp xúc gần khi người trong nhà mắc COVID-19, theo dõi triệu chứng rõ ràng và đưa thú cưng đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

Thú cưng khỏe mạnh cần được chăm sóc bằng phòng bệnh lâu dài, không chỉ bằng phản ứng nhất thời trước một loại virus. Khi còn nghi ngờ, hãy trao đổi với bác sĩ thú y thay vì tự điều trị hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng.

Tài Liệu Tham Khảo:

1. Centers for Disease Control and Prevention. “COVID-19 and Animals”. CDC. 2024. cdc.gov
2. World Organisation for Animal Health. “SARS-CoV-2 in animals”. WOAH. 2024. woah.org
3. American Veterinary Medical Association. “SARS-CoV-2 in animals, including pets”. AVMA. 2024. avma.org
4. World Small Animal Veterinary Association. “COVID-19 and Companion Animals - Advice for WSAVA Members”. WSAVA. 2020. wsava.org
5. Merck Veterinary Manual. “Feline Infectious Peritonitis”. Merck Veterinary Manual. 2024. merckvetmanual.com
6. Cục Thú y Việt Nam. “Thông tin, khuyến cáo phòng chống dịch bệnh động vật”. Cục Thú y, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. cucthuy.gov.vn