Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét Ở Chó Mèo: Dấu Hiệu Cần Biết

Vì sao chỉ vài con bọ chét cũng có thể làm chó mèo ngứa dữ dội, rụng lông và viêm da tái phát.

🚨 KHẨN CẤP: Nếu chó mèo của bạn gãi đến chảy máu, da sưng nóng, có mủ, bỏ ăn, sốt trên 39,5°C hoặc lờ đờ rõ rệt, hãy đưa đến cơ sở thú y gần nhất - không chờ đợi.

Tóm Tắt Nhanh

• Viêm da dị ứng do bọ chét là phản ứng quá mẫn với nước bọt bọ chét, không chỉ là “có bọ chét trên da”.
• Chỉ vài vết cắn cũng đủ gây ngứa dữ dội ở chó mèo nhạy cảm, kể cả khi bạn không thấy nhiều ký sinh trùng.
• Dấu hiệu thường gặp gồm gãi, cắn liếm da, rụng lông vùng lưng đuôi, mông, đùi sau và viêm da tái phát.
• Điều trị cần kiểm soát bọ chét trên thú cưng, môi trường sống và xử lý viêm da thứ phát nếu đã nhiễm khuẩn.
• Nếu ngứa kéo dài hơn 7 ngày hoặc có vết loét, mủ, mùi hôi da, cần khám bác sĩ thú y.

Nhiều người nuôi đưa chó mèo đến phòng khám vì ngứa dữ dội nhưng lại nói: “Tôi chỉ thấy một, hai con bọ chét thôi”. Đây chính là điểm dễ gây hiểu lầm nhất của viêm da dị ứng do bọ chét.

Bệnh không phụ thuộc hoàn toàn vào số lượng bọ chét nhìn thấy bằng mắt. Bài viết này sẽ giải thích cơ chế dị ứng, cách nhận biết rụng lông - viêm da thứ phát và hướng dẫn bạn kiểm soát bệnh đúng hướng.

Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét Là Gì?

Viêm da dị ứng do bọ chét là tình trạng chó mèo bị phản ứng dị ứng với protein trong nước bọt bọ chét sau khi bị cắn. Trong thú y, tình trạng này thường được gọi là flea allergy dermatitis, viết tắt là FAD.

Điểm quan trọng là bệnh không đơn giản là “da bị bọ chét cắn”. Ở chó mèo nhạy cảm, hệ miễn dịch phản ứng quá mức với nước bọt bọ chét, làm da ngứa, đỏ, viêm và dễ nhiễm khuẩn thứ phát.

Theo Merck Veterinary Manual, viêm da dị ứng do bọ chét là một trong những bệnh da dị ứng thường gặp ở chó mèo tại nhiều khu vực có bọ chét lưu hành. Điều này phù hợp với kinh nghiệm lâm sàng tại Việt Nam, nơi khí hậu nóng ẩm ở nhiều vùng tạo điều kiện cho ngoại ký sinh trùng tồn tại quanh năm.

Bọ chét trưởng thành chỉ là phần bạn nhìn thấy. Trứng, ấu trùng và nhộng thường nằm trong khe sàn, thảm, ổ nằm, ghế vải hoặc khu vực thú cưng hay nghỉ ngơi.

Điều nhiều người nuôi dễ nhớ nhất là: không thấy nhiều bọ chét không có nghĩa là không có viêm da dị ứng do bọ chét.

Vì Sao Chỉ Vài Con Bọ Chét Cũng Gây Ngứa Dữ Dội?

Khi bọ chét cắn, chúng tiết nước bọt vào da để hút máu. Nước bọt này chứa các protein có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch ở chó mèo mẫn cảm.

Vòng xoắn ngứa và viêm da sau vết cắn bọ chét.

Ở thú cưng không dị ứng, vài vết cắn có thể chỉ gây ngứa nhẹ. Nhưng ở thú cưng bị viêm da dị ứng do bọ chét, cùng số lượng vết cắn đó có thể gây ngứa kéo dài nhiều ngày.

Theo VCA Animal Hospitals, chó mèo bị FAD có thể ngứa dữ dội dù chỉ tiếp xúc với rất ít bọ chét. Đây là lý do nhiều ca bệnh bị bỏ sót nếu người nuôi chỉ tìm bọ chét trưởng thành trên lông.

Phản Ứng Dị Ứng Không Diễn Ra Giống Nhau Ở Mọi Thú Cưng

Có chó sống chung trong một nhà với mèo, cả hai đều có bọ chét, nhưng chỉ một con bị viêm da nặng. Điều này không lạ.

Mức độ phản ứng phụ thuộc vào cơ địa miễn dịch, tình trạng da, tần suất bị cắn và khả năng tự chải chuốt. Mèo đặc biệt khó phát hiện bọ chét hơn vì chúng liếm lông nhiều, có thể loại bỏ bọ chét trưởng thành trước khi bạn kịp nhìn thấy.

Ngứa Tạo Thành Vòng Xoắn Bệnh Lý

Ngứa khiến chó mèo gãi, cắn, liếm và chà xát da. Những hành động này làm hàng rào da tổn thương.

Khi hàng rào da yếu đi, vi khuẩn và nấm men trên da dễ tăng sinh hơn. Từ đó, ngứa không chỉ còn do bọ chét mà còn do viêm da thứ phát.

Đây là lý do nhiều ca bệnh vẫn ngứa sau khi đã bắt được vài con bọ chét. Lúc này, da đã bước sang một vòng viêm mới cần bác sĩ thú y đánh giá.

Triệu Chứng Của Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét Ở Chó Mèo

Triệu chứng thường bắt đầu bằng ngứa. Sau đó, rụng lông và tổn thương da xuất hiện do cào gãi, cắn liếm hoặc nhiễm khuẩn thứ phát.

Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Ngứa dữ dội: Chó mèo gãi nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau lưng, gốc đuôi, bụng dưới và đùi sau. Ngứa do dị ứng thường dai dẳng hơn ngứa do một vết cắn đơn lẻ.

• Cắn hoặc liếm da liên tục: Chó hay quay lại cắn vùng lưng đuôi, còn mèo có thể liếm bụng, đùi trong hoặc gốc đuôi đến rụng lông.

• Rụng lông từng mảng: Lông rụng thường do tự cắn liếm hoặc gãi, không phải lúc nào cũng do lông tự rụng. Bạn có thể đọc thêm cách phân biệt rụng lông bất thường để tránh nhầm với thay lông sinh lý.

• Da đỏ, trầy xước hoặc đóng vảy: Vùng da bị kích thích có thể đỏ, dày lên, xuất hiện vảy khô hoặc mảng sẫm màu nếu bệnh kéo dài.

• Mụn mủ, mùi hôi da hoặc rỉ dịch: Đây là dấu hiệu gợi ý viêm da thứ phát, thường cần điều trị y khoa chứ không chỉ tắm hoặc bắt bọ chét.

Dấu Hiệu 1: Ngứa Vùng Lưng Đuôi Và Mông

Ở chó, vùng lưng gần gốc đuôi là vị trí rất điển hình. Bạn có thể thấy chó quay đầu cắn liên tục vào vùng này.

Một số chó còn chà mông xuống sàn hoặc tường. Hành vi này dễ bị nhầm với vấn đề tuyến hậu môn, nên cần khám nếu kéo dài.

Dấu Hiệu 2: Rụng Lông Do Tự Chải Chuốt Ở Mèo

Mèo bị viêm da dị ứng do bọ chét có thể không gãi ồn ào như chó. Thay vào đó, mèo liếm lông quá mức và để lại vùng lông thưa ở bụng, đùi sau hoặc lưng.

Theo Cornell University College of Veterinary Medicine, bọ chét và phản ứng dị ứng với bọ chét là nguyên nhân quan trọng gây ngứa và rụng lông ở mèo. Vì mèo chải chuốt kỹ, người nuôi thường không thấy bọ chét nhưng vẫn thấy hậu quả trên da.

Dấu Hiệu 3: Hạt Đen Như Tiêu Trên Lông

Bạn có thể thấy các hạt đen nhỏ ở chân lông, nhất là vùng cổ, lưng và gốc đuôi. Đây có thể là phân bọ chét.

Một cách kiểm tra tại nhà là đặt hạt đen lên giấy trắng ẩm. Nếu hạt tan ra màu nâu đỏ, đó thường là máu đã tiêu hóa trong phân bọ chét.

Cách này không thay thế chẩn đoán thú y, nhưng giúp bạn có thêm manh mối trước khi đưa thú cưng đi khám.

Vì Sao Không Thấy Bọ Chét Nhưng Vẫn Có Thể Là Dị Ứng?

Có 3 lý do chính khiến người nuôi không nhìn thấy bọ chét dù thú cưng đang bị viêm da dị ứng do bọ chét.

Không thấy bọ chét không đủ để loại trừ dị ứng.

Thứ nhất, bọ chét di chuyển nhanh và có thể ẩn sâu dưới lớp lông. Với chó mèo lông dày như Poodle, Phốc sóc, mèo Anh lông dài hoặc Maine Coon, việc kiểm tra bằng mắt thường càng khó.

Thứ hai, mèo và một số chó liếm lông rất nhiều. Chúng có thể nuốt hoặc loại bỏ bọ chét trưởng thành, trong khi phản ứng dị ứng vẫn tiếp tục sau vết cắn.

Thứ ba, phần lớn vòng đời bọ chét không nằm trên cơ thể thú cưng. Theo Companion Animal Parasite Council, bọ chét trưởng thành trên thú cưng chỉ là một phần của vấn đề, còn trứng và ấu trùng có thể tồn tại trong môi trường sống.

Đây là điểm thực tế nhất khi xử lý bệnh: nếu chỉ tắm hoặc bắt bọ chét trên chó mèo, bạn mới xử lý phần nổi của vấn đề.

Nguyên Nhân Gây Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét

Nguyên nhân trực tiếp là vết cắn của bọ chét và phản ứng miễn dịch với nước bọt bọ chét. Tuy nhiên, nhiều yếu tố làm bệnh dễ tái phát hơn.

Bọ Chét Trên Thú Cưng - Nguồn Kích Hoạt Trực Tiếp

Bọ chét trưởng thành hút máu trên chó mèo. Mỗi lần cắn có thể đưa chất gây dị ứng vào da.

Nếu thú cưng đã mẫn cảm, chỉ cần vài lần cắn cũng đủ tạo đợt ngứa mới. Vì vậy, kiểm soát bọ chét cần đều đặn, không chỉ làm khi đã thấy ngứa.

Nếu bạn đang tìm hướng xử lý ban đầu, bài cách trị bọ chét sẽ giúp bạn hiểu các bước vệ sinh, chải lông và kiểm soát môi trường an toàn hơn.

Môi Trường Sống Có Trứng Và Ấu Trùng

Ổ nằm, chăn, sofa, khe sàn và thảm là nơi trứng bọ chét dễ rơi xuống. Khi điều kiện phù hợp, chúng phát triển thành ấu trùng, nhộng rồi bọ chét trưởng thành.

Ở Việt Nam, khu vực nóng ẩm hoặc nhà nuôi nhiều thú cưng có thể làm ngoại ký sinh trùng khó kiểm soát hơn. Tùy vùng, độ ẩm cao vào mùa mưa hoặc nồm ẩm cũng làm việc vệ sinh môi trường cần được duy trì sát hơn.

Không Điều Trị Đồng Loạt Tất Cả Thú Cưng Trong Nhà

Nếu nhà có 2 chó và 1 mèo nhưng chỉ điều trị cho con bị ngứa, bọ chét vẫn có thể tồn tại trên con còn lại. Đây là lý do bệnh hay quay lại sau vài tuần.

Theo kinh nghiệm lâm sàng, nhiều ca tái phát không phải vì thuốc “không có tác dụng”, mà vì môi trường và thú cưng sống chung chưa được kiểm soát cùng lúc.

Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn phòng và trị ve rận, vì nguyên tắc kiểm soát ngoại ký sinh trùng thường cần kết hợp trên cơ thể thú cưng và nơi sống.

Chẩn Đoán Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét Như Thế Nào?

Bác sĩ thú y thường chẩn đoán dựa trên bệnh sử, vị trí tổn thương, dấu hiệu bọ chét hoặc phân bọ chét, và đáp ứng với kiểm soát bọ chét đúng cách.

Không phải lúc nào cũng cần nhìn thấy bọ chét trưởng thành để nghi ngờ bệnh. Nếu tổn thương điển hình và ngứa giảm rõ sau khi kiểm soát bọ chét, chẩn đoán càng có cơ sở.

Các bước kiểm tra thường gồm:

• Khám da và lông: Bác sĩ tìm vùng rụng lông, da đỏ, vảy, mủ, mảng dày da và phân bọ chét.

• Chải lông bằng lược dày: Lược chuyên dụng giúp phát hiện bọ chét hoặc hạt phân bọ chét tốt hơn quan sát bằng mắt.

• Soi da hoặc xét nghiệm tế bào học: Khi nghi viêm thứ phát, bác sĩ có thể lấy mẫu da để tìm vi khuẩn, nấm men hoặc ký sinh trùng khác.

• Loại trừ bệnh da khác: Ghẻ Sarcoptes, Demodex, nấm da, dị ứng thức ăn và viêm da cơ địa đều có thể gây ngứa.

Việc phân biệt này rất quan trọng. Nếu chỉ tự mua sữa tắm hoặc thuốc bôi, bạn có thể làm dịu da tạm thời nhưng bỏ sót nguyên nhân chính.

Điều Trị Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét: Cần Làm Đúng 3 Mũi

Điều trị hiệu quả cần xử lý đồng thời 3 phần: diệt bọ chét trên thú cưng, kiểm soát môi trường và điều trị viêm da thứ phát nếu có.

Điều trị cần phối hợp cả thú cưng, môi trường và da viêm.

1. Kiểm Soát Bọ Chét Trên Chó Mèo

Bác sĩ thú y có thể khuyến nghị sản phẩm nhỏ gáy, viên uống, vòng cổ hoặc dạng xịt tùy loài, cân nặng, tuổi và tình trạng sức khỏe. Không tự dùng sản phẩm của chó cho mèo, vì một số hoạt chất an toàn cho chó nhưng nguy hiểm với mèo.

Khi chọn sản phẩm, người nuôi nên ưu tiên loại ghi rõ dùng cho chó hay mèo, đúng cân nặng và có hướng dẫn từ bác sĩ thú y. Với các trường hợp phù hợp, bạn có thể tham khảo sản phẩm diệt bọ chét ve rận để chuẩn bị giải pháp kiểm soát ký sinh trùng, nhưng thú cưng đang viêm da nặng vẫn cần khám trước.

Điều quan trọng là dùng đều theo lịch. Dừng quá sớm thường khiến bọ chét trong môi trường nở tiếp và gây đợt ngứa mới.

2. Vệ Sinh Môi Trường Sống

Bạn cần giặt ổ nằm, chăn, áo thú cưng và vải lót bằng nước nóng nếu chất liệu cho phép. Hút bụi kỹ khu vực thú cưng hay nằm, sau đó xử lý túi bụi hoặc hộp chứa bụi để tránh bọ chét phát tán lại.

Với nhà có sân vườn, chó mèo ra ngoài thường xuyên hoặc nuôi nhiều thú cưng, kiểm soát môi trường có thể cần lặp lại nhiều tuần. Không nên phun hóa chất tùy tiện lên khu vực thú cưng nằm nếu không rõ độ an toàn.

3. Điều Trị Viêm Da Thứ Phát

Nếu da đã đỏ, rỉ dịch, có mủ, mùi hôi hoặc đóng vảy dày, thú cưng có thể cần thuốc theo chỉ định. Bác sĩ thú y có thể dùng thuốc giảm ngứa, kháng sinh, thuốc chống nấm men hoặc sữa tắm điều trị tùy kết quả khám.

Tuyệt đối không tự ý cho chó mèo uống thuốc chống viêm, thuốc dị ứng hoặc kháng sinh của người khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ thú y. Một số thuốc của người có thể gây ngộ độc nghiêm trọng cho thú cưng.

Theo American Veterinary Medical Association, sử dụng thuốc cho thú cưng cần có chỉ định phù hợp về loài, cân nặng và tình trạng bệnh. Điều này đặc biệt quan trọng với mèo, vì khả năng chuyển hóa thuốc của mèo khác chó và người.

Chăm Sóc Tại Nhà Và Giới Hạn Cần Nhớ

Chăm sóc tại nhà giúp giảm kích ứng và hỗ trợ điều trị, nhưng không thay thế được khám thú y nếu da đã viêm nặng.

Bạn có thể bắt đầu bằng việc chải lông nhẹ nhàng để kiểm tra phân bọ chét. Không cào mạnh vào vùng da đỏ vì dễ làm rách da.

Giặt ổ nằm và hút bụi thường xuyên là việc nên làm ngay. Nếu nhà có nhiều chó mèo, hãy hỏi bác sĩ thú y về kế hoạch kiểm soát đồng loạt cho tất cả thú cưng.

Không nên tắm quá nhiều lần trong tuần nếu chưa có hướng dẫn. Tắm dày có thể làm khô da, phá vỡ hàng rào bảo vệ và khiến ngứa nặng hơn.

Một sai lầm phổ biến là đổi liên tục sữa tắm, thức ăn hoặc thuốc bôi khi chưa xác định nguyên nhân. Với bệnh da, càng can thiệp lộn xộn, bác sĩ càng khó đánh giá tổn thương ban đầu.

Phòng Ngừa Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét Tái Phát

Phòng ngừa cần đều đặn hơn điều trị từng đợt. Với thú cưng đã bị viêm da dị ứng do bọ chét, mục tiêu là tránh bị bọ chét cắn lại, không chỉ giảm số lượng bọ chét.

Các bước phòng ngừa nên duy trì gồm:

• Dùng sản phẩm phòng bọ chét theo lịch: Chọn sản phẩm phù hợp loài, tuổi và cân nặng, tốt nhất theo tư vấn bác sĩ thú y.

• Kiểm tra lông mỗi tuần: Tập trung vùng cổ, lưng, bụng, gốc đuôi và đùi sau.

• Vệ sinh ổ nằm định kỳ: Giặt vải lót, phơi khô kỹ và hút bụi khu vực thú cưng hay nghỉ.

• Điều trị đồng thời thú cưng sống chung: Không bỏ sót mèo trong nhà chỉ vì mèo ít ra ngoài.

• Theo dõi ngứa sau điều trị: Nếu ngứa không giảm sau 1-2 tuần, cần khám để tìm viêm thứ phát hoặc bệnh da khác.

Theo Học viện Nông nghiệp Việt Nam trong các tài liệu giảng dạy về ký sinh trùng thú y, ngoại ký sinh trùng như bọ chét có vai trò gây kích ứng da và ảnh hưởng sức khỏe vật nuôi. Trong thực hành thú y nhỏ, kiểm soát vòng đời ký sinh trùng trong môi trường là phần không thể tách khỏi điều trị trên cơ thể chó mèo.

Viêm Da Dị Ứng Do Bọ Chét Khác Gì Với Các Kiểu Viêm Da Khác?

Nhiều bệnh da có biểu hiện giống nhau: ngứa, đỏ da, rụng lông, vảy hoặc mùi hôi. Vì vậy, không nên chẩn đoán chỉ dựa vào một dấu hiệu.

Viêm da dị ứng do bọ chét thường nổi bật ở vùng lưng đuôi, mông, đùi sau và bụng dưới. Trong khi đó, nấm da có thể tạo mảng rụng lông tròn, ghẻ có thể gây ngứa rất mạnh ở tai, khuỷu, bụng và chân.

Dị ứng thức ăn hoặc viêm da cơ địa cũng có thể gây ngứa quanh mặt, tai, bàn chân và bụng. Một số chó bị nhiều bệnh cùng lúc, ví dụ vừa có dị ứng bọ chét vừa bị viêm tai hoặc nhiễm nấm men.

Nếu bạn muốn hiểu rộng hơn về các tổn thương da thường gặp, bài về các kiểu viêm da ở chó sẽ giúp bạn có khung so sánh ban đầu. Tuy nhiên, chẩn đoán cuối cùng vẫn nên dựa trên khám lâm sàng và xét nghiệm khi cần.

Đưa Thú Cưng Đến Bác Sĩ Thú Y NGAY Nếu:

• Chó mèo gãi hoặc cắn da đến chảy máu, vết thương lan rộng trong 24-48 giờ.

• Da có mủ, rỉ dịch, mùi hôi hoặc sưng nóng, vì đây có thể là viêm da nhiễm khuẩn.

• Thú cưng bỏ ăn hơn 24 giờ, lờ đờ, run rẩy hoặc có nhiệt độ trực tràng trên 39,5°C.

• Mèo con, chó con, thú cưng già hoặc thú cưng đang bệnh nền bị nhiều bọ chét, vì mất máu và suy yếu có thể diễn tiến nhanh.

• Ngứa không giảm sau 7 ngày kiểm soát bọ chét đúng cách, hoặc tái phát nhiều lần trong 2-3 tháng.

Câu Hỏi Thường Gặp

Viêm da dị ứng do bọ chét có lây sang người không?

Bản thân phản ứng dị ứng của chó mèo không lây sang người. Tuy nhiên, bọ chét có thể cắn người và gây nốt ngứa, nhất là ở cổ chân hoặc vùng da hở. Nếu trong nhà có bọ chét, cần xử lý cả thú cưng và môi trường sống.

Không thấy bọ chét thì có cần dùng thuốc phòng bọ chét không?

Có thể cần, đặc biệt nếu bác sĩ thú y nghi viêm da dị ứng do bọ chét dựa trên tổn thương da. Chó mèo dị ứng có thể ngứa nặng dù chỉ bị cắn vài lần. Không thấy bọ chét bằng mắt thường không đủ để loại trừ bệnh.

Mèo nuôi trong nhà có bị viêm da dị ứng do bọ chét không?

Có. Bọ chét có thể vào nhà qua chó sống chung, giày dép, đồ vải hoặc môi trường xung quanh. Mèo còn có thói quen chải lông kỹ, nên người nuôi có thể không thấy bọ chét dù mèo vẫn bị ngứa và rụng lông.

Tắm có chữa được viêm da dị ứng do bọ chét không?

Tắm có thể giúp làm sạch da và giảm kích ứng tạm thời, nhưng không giải quyết hết vòng đời bọ chét. Nếu da đã nhiễm khuẩn hoặc nấm men thứ phát, thú cưng cần được khám và điều trị theo nguyên nhân. Tắm quá nhiều còn có thể làm khô da và tăng ngứa.

Bao lâu thì chó mèo hết ngứa sau khi trị bọ chét?

Một số thú cưng giảm ngứa trong vài ngày sau khi kiểm soát bọ chét tốt, nhưng da viêm nặng có thể cần vài tuần để hồi phục. Nếu sau 1-2 tuần ngứa vẫn rõ, hoặc da có mủ, mùi hôi, rụng lông lan rộng, hãy đưa thú cưng đi khám.

Có nên tự mua thuốc dị ứng của người cho chó mèo uống không?

Không nên. Thuốc của người có thể không phù hợp với chó mèo, đặc biệt là mèo. Liều dùng, chống chỉ định và nguy cơ tác dụng phụ phải được bác sĩ thú y đánh giá trước khi dùng.

Viêm da dị ứng do bọ chét cần được nhìn như một bệnh dị ứng da, không chỉ là vấn đề “bắt vài con bọ chét”. Khi thú cưng ngứa dữ dội, rụng lông hoặc viêm da tái phát, điều quan trọng nhất là kiểm soát bọ chét đồng bộ và khám sớm nếu da đã tổn thương. Xử lý đúng từ đầu giúp giảm vòng xoắn ngứa - gãi - viêm và hạn chế bệnh quay lại.

Tài Liệu Tham Khảo:

1. Merck Veterinary Manual. “Flea Allergy Dermatitis in Dogs and Cats”. Merck & Co., Inc. merckvetmanual.com
2. VCA Animal Hospitals. “Flea Allergy Dermatitis in Dogs”. VCA Animal Hospitals. vcahospitals.com
3. Cornell University College of Veterinary Medicine. “Fleas: A Source of Torment for Your Cat”. Cornell Feline Health Center. vet.cornell.edu
4. Companion Animal Parasite Council. “Fleas”. CAPC Guidelines. capcvet.org
5. American Veterinary Medical Association. “Responsible Use of Medicines in Animals”. AVMA. avma.org
6. Học viện Nông nghiệp Việt Nam. “Giáo trình Ký sinh trùng thú y”. Nhà xuất bản Nông nghiệp.